على اصغر شميم
199
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
كه در سمت يمين شط العرب است نه زمينى را كه در سمت يسار است و متعلق به دولت عثمانى است اگرچه عشاير آن نصف يا همه در طرف دست راست يا اراضى دست چپ كه تعلق به عثمانى دارد سكنى كرده باشند » . « سؤال سوم - دولت عثمانى در باب فقرهى اول و چهارم سؤال مىكند ، اگر دولت ايران مطالبات خسارت دولتى را مىتواند در ميان مطالبات شخصى مطالبه دولتى بكند در حالتى كه ترك كرده است و نيز دولت عثمانى تصور مىكند كه اين ادعا نبايد داخل بكند به تنها ، مگر حق عاديه ييلاقيه و بعضى خسارات كه فيما بين تبعهى دولتين ايران و عثمانى رسيده مثلا به واسطهى سارقين طرفين يا خود چيزى مثل اين » . « جواب سفيران - معنى اول و چهارم عهدنامه كه دولت ايران مىتواند در اين باب ادعا بكند و هر طريقهاى كه باشد ترك مىشود و البته بايد ترك شود . بناء عليه هيچكس نمىتواند در اين باب حرفى بزند . طلب اشخاصى كه طرفين مىتوانند آن اشخاص را راضى بدارد ، تشخيص صحيح اين مطالبه نشان خواهد داد . همچنانكه قبول شده است مأمورين بخصوصه كه تعيين خواهد شد خلاصه چيزى كه ملاحظه شده است در باب طلب اشخاص مىتواند آن مأمور طى نمايد » . « سؤال چهارم - دولت عثمانى سؤال مىكند كه اگر دولت ايران گفتگويى كه در باب قلعه شده است قبول كرده است كه علاوه شده بود به فقرهى دوم و همچنين فقرهاى كه از فصل هفتم كه در سواد وكلاى طرفين نوشته شده بود » . « جواب سفيران - مأمورين اعتقاد دارند مىتوانند جواب بدهند كه دولت عليه ايران قبول كردهاند ، همراه خوشوقتى كه علاوه كنند در فقرهى هفتم در باب مقابله داشتن امتيازات كه در باب حجاج و تجار نوشته شده است و قونسولها و در باب سؤال قلعه مأمورين خيلى مايل هستند كه به مأمورين دولتين واسطه تأكيد نمايند كه اجراى خواهش دولت عثمانى را بنمايند بخصوص اين مطلب و اميد دارند كه بهرهياب شوند » . ميرزا محمد على خان كه مأمور بود نسخ عهدنامه ارزنة الروم را مبادله كند و آن را به امضاى سلطان عثمانى برساند ، پس از تصديق صورتمجلس سؤال و جواب طى نامههايى كه به نمايندگان روسيه و انگليس نوشت ، صريحا جوابهايى كه سفراى دولتين به پرسشهاى عثمانى داده بودند ، تأييد نمود . در حالىكه مدلول پاسخهاى مزبور در بعضى موارد با مدلول و روح عهدنامهى ارزنة الروم كه ميرزا تقى خان با مهارت و زبردستى خاص آن را تدوين نموده و به نمايندهى عثمانى قبولانده بود ، مغايرت داشت . سفير ايران كه مىبايستى به پاريس برود به علت مرگ محمد شاه ( 1264 هجرى ) با